MH17: Hoe nu verder?

Het kan je bijna niet ontgaan zijn: vorige week werd bekend dat de luchtdoelraket, waarmee MH17 is neergeschoten, afkomstig is van een Russische raketinstallatie. Hierom stelt het Joint Investigation Team (JIT), het team dat de ramp de afgelopen vier jaar heeft onderzocht, dat Rusland een aandeel heeft in het neerhalen van vlucht MH17. Nederland en Australië hebben Rusland nu aansprakelijk gesteld voor dat aandeel. Hartstikke goed, maar wat houdt die aansprakelijkheid eigenlijk in? Hoe werkt het? Wat zijn de gevolgen ervan voor Rusland en voor de nabestaanden van de slachtoffers? Ik heb alles voor jou op een rijtje gezet.

Door: Louise Huijbregts

Omdat er meerdere staten zijn betrokken bij dit geschil, wordt het behandeld in het internationale recht. Wanneer een land een ander land aansprakelijk stelt, – zoals Nederland en Australië nu bij Rusland doen – wordt er gesproken van staatsaansprakelijkheid (Horbach & Lefeber, 2007). Deze staatsaansprakelijkheid ontstaat wanneer de ene staat zich onrechtmatig gedraagt tegenover de andere staat. Het is goed te vergelijken met de onrechtmatige daad uit artikel 6:162 BW, alleen dan op een wat groter niveau. In het geval van MH17 vinden Nederland en Australië dat Rusland onvoldoende voorzorgsmaatregelen heeft genomen om een ramp zoals deze te voorkomen en ook vinden zij dat Rusland achteraf te weinig onderzoek heeft gedaan naar de oorzaak van de ramp.

Het moeilijke van dit type aansprakelijkheidsstelling is het feit dat het gebaseerd is op verdragen. Landen mogen zelf bepalen met welke andere landen zij wel of niet een verdrag sluiten. Dit houdt in dat Rusland zelf mag bepalen of, en zo ja, onder welke voorwaarden het de aansprakelijkheid op zich neemt. In het meest gunstige geval nemen de onderhandelingen jaren in beslag (Horbach & Lefeber, 2007). Als een land niet bereid is mee te werken en de aansprakelijkheid op zich te nemen, zit er weinig anders op dan dit te accepteren. Rusland heeft al aangegeven dat zij weigert aansprakelijkheid te erkennen en zet vraagtekens bij het onderzoek van het JIT (Tweede Kamer, 31 mei 2018). Via deze manier proberen Rusland aansprakelijk te stellen voor de MH17-ramp, zal daarom vrijwel zeker op niets uitlopen, aangezien Rusland niet mee wil werken.

Er is echter nog een andere manier. Nederland en Australië kunnen het geschil ook voorleggen aan een internationale rechter (Jensma, 2018). In dat geval is de procedure niet helemaal afhankelijk van de vrijwillige medewerking van Rusland, want wees eerlijk: het is duidelijk dat die er niet gaat komen. Het is het meest voor de hand liggend dat deze zaak zal worden voorgelegd aan het Internationale Hof van Justitie in Den Haag. Men kan op twee manieren proberen de zaak daar aan de rechter voor te leggen.

Allereerst kan de Algemene Vergadering van de VN het Hof verzoeken om een advisory opinion (Jensma, 2018). Dit is geen gemakkelijke procedure en de eisende landen zullen veel politieke inspanning moeten leveren om de VN zo ver te krijgen een verzoek in te dienen bij het Hof. Daarnaast gaat het om een advisory opinion en de naam zegt het al: het is slechts een advies. Het is wel een advies van het Internationale Hof van Justitie, dus het heeft wel wat gewicht, maar feitelijk kan Rusland nergens toe worden verplicht.

Daarnaast zijn zowel Nederland als Rusland lid van het Verdrag voor de Burgerluchtvaart, gesloten in 1944. In dit verdrag staat een bepaling die erop neerkomt dat een lidstaat een geschil – dat te maken heeft met luchtvaart – mag voorleggen aan de luchtvaartorganisatie ICAO. Nederland zou dus de MH17-zaak aan deze organisatie kunnen voorleggen. Als de verliezende partij het niet eens is met het oordeel van de ICAO, mag deze partij naar het Hof van Justitie stappen. Het Hof zal zich dan opnieuw over de zaak buigen en haar oordeel vellen. Echter, eerdere procedures via deze weg hebben nog niet eerder tot sancties of compensaties geleid.

Al met al blijkt dat zéggen dat Rusland aansprakelijk moet worden gesteld één ding is, maar dat het veel lastiger is om deze aansprakelijkheidsstelling ook te realiseren en Rusland op te laten draaien voor haar aandeel in de MH17-ramp. Het is nog maar de vraag of degenen die echt verantwoordelijk zijn voor het neerhalen van MH17, ooit terechtgesteld of veroordeeld zullen worden. Desondanks denk ik dat het belangrijk is om positief te blijven. Hoewel de kansen klein zijn, zijn er mogelijkheden om de verantwoordelijken aansprakelijk te stellen voor wat er is gebeurd. Laten we hopen dat dit lukt!

Literatuur

Horbach, N. & Lefeber, R. (2007). Staatsaansprakelijkheid. In N. Horbach, R. Lefeber, & O. Ribbelink       (Reds.), Handboek Internationaal Recht (pp. 1-37). Geraadpleegd op 3 juni, van        www.asser.nl/media/1590/h-10-staatsaansprakelijkheid-nathalie-horbach-en-rene-lefeber.pdf

Jensma, F. (2018, 25 mei). Rusland aansprakelijk stellen voor MH17 – wat betekent dat? NRC.   Geraadpleegd op 4 juni 2018, van https://www.nrc.nl/nieuws/2018/05/25/via-het-internationaal-recht-valt-weinig-af-te-dwingen-a1604278

Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2018, 31 mei). Steun voor aansprakelijk stellen Rusland inzake    MH17. Geraadpleegd op 3 juni 2018, van                   https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/kamer_in_het_kort/steun-voor-aansprakelijk-stellen-rusland-inzake

You may also like...

×