Etnisch profileren en de media: hoe zit het echt?

Etnisch profileren is de laatste tijd een hot issue. Onder andere Feyenoord-keeper Kenneth Vermeer en rapper Typhoon hebben er mee te maken gekregen. Typhoon (2016) zei over zijn staandehouding zelfs: ‘’Je voelt je geen mens’’. Dit klinkt natuurlijk vrij ernstig. Daarnaast doet de vele media-aandacht omtrent deze gevallen vermoeden dat etnisch profileren erg vaak voorkomt. Hoe zit het nu eigenlijk met dat etnisch profileren? Dit artikel geeft uitleg!

Door Louise Huijbregts

Allereerst is het goed om te weten waar we nu eigenlijk over praten als we het over etnisch profileren hebben. Etnisch profileren is het disproportioneel vaak staande houden van burgers op grond van hun zichtbare etnische achtergrond en/of huidskleur, zonder dat daar een objectieve en redelijke rechtvaardiging voor bestaat (Van der Leun e.a., 2014). Dit is een vorm van discriminatie, omdat uiterlijke kenmerken niet mogen zorgen voor ongelijke behandelingen. Discriminatie is strafbaar volgens artikel 1 van onze Grondwet en daarmee is etnisch profileren dat dus ook.

Etnisch profileren komt niet alleen in Nederland voor. Sterker nog, het is een fenomeen dat tot voor kort vooral veel aandacht kreeg in bijvoorbeeld Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Pas sinds enkele Nederlandse beroemdheden te maken hebben gekregen met etnisch profileren is het ook opgepakt door de Nederlandse media, waardoor er nu veel over te lezen is in de kranten en op internet.

Nu dit allemaal duidelijk is, kunnen we gaan kijken hoe vaak etnisch profileren voorkomt in Nederland. Als je het nieuws een beetje hebt gevolgd, zal een percentage van 40 je misschien bekend voorkomen. In oktober stonden de kranten en het internet vol met quotes als: ‘’bijna 40 procent van de proactieve controles van mensen met een niet-Nederlands voorkomen is niet ‘objectief en redelijk’ te rechtvaardigen’’ (Volkskrant, 2016). Logischerwijs zou je dus concluderen dat er bij 40 procent van de controles van niet-Nederlands ogende personen etnisch profileren plaatsvindt. Na wat nader onderzoek blijkt dit echter niet te kloppen. Deze conclusie halen de kranten en internetsites uit een onderzoek van Landman & Kleijer-Kool (2016). Echter staat die conclusie helemaal niet in dat onderzoek. In dit onderzoek staat namelijk: ‘’In bijna 40 procent van de gevallen zijn de controles niet objectief en redelijk te rechtvaardigen’’. Er wordt hier dus niet gesproken over een ‘niet-Nederlands voorkomen’, zoals in bijvoorbeeld de Volkskrant (2016) wel het geval is. Deze zin gaat dus helemaal niet over etnisch profileren, omdat het gaat over álle politiecontroles en niet alleen over de controles uitgevoerd onder niet-Nederlands ogende personen. In het onderzoek van Landman & Kleijer-Kool (2016) worden 272 gebeurtenissen onderzocht, waarvan er 51 onder de categorie ‘profileren’ vallen. Er vallen dus nog minder gevallen onder de noemer ‘etnisch profileren’, maar hoeveel gevallen dit daadwerkelijk zijn, noemt het onderzoek niet.

Uit het onderzoek van Landman & Kleijer-Kool (2016) waar de media zoveel aandacht aan hebben besteed, kunnen dus eigenlijk geen conclusies worden getrokken. Uit andere onderzoeken blijkt dat men vaak het gevoel heeft dat de politie etnisch profileert, maar dat onderzoeken dit beeld veel minder onderbouwen (Van der Leun & Van der Woude, 2014).

Het is natuurlijk heel belangrijk om te benoemen dat etnisch profileren onjuist is, en dat iedere keer dat etnisch geprofileerd wordt, een keer te veel is. Echter bestaat in Nederland het beeld dat de politie dit te pas en te onpas doet. Dit beeld blijkt volgens onderzoek niet te kloppen, maar er is ook geen duidelijk beeld van hoe vaak de politie het dan wél doet. De media hebben hier echter een oplossing voor gevonden: onderzoeken onzorgvuldig gebruiken, zodat er tóch een duidelijk beeld geschetst kan worden over de hoe vaak er etnisch geprofileerd wordt. De moraal van dit verhaal? We weten niet hoe vaak etnisch profileren voorkomt, maar dat het voorkomt is duidelijk. Dat het aantal keren dat etnisch profileren voorkomt tot nulmoet worden gereduceerd, is ook duidelijk. En, tot slot, dat de media niet betrouwbaar zijn bij het informeren over etnisch profileren, lijkt me ook erg duidelijk!

Bronnen

Landman, W. & Kleijer-Kool, L. (2016). Boeven vangen: Een onderzoek naar proactief politieoptreden. Amesfoort: Twynstra Gudde.
Leun, J. P., van der, & Woude, M.A.H., van der. (2014). Etnisch profileren in Nederland: Wat weten we nou echt? Tijdschrift voor de Politie, 14(7), 23-28.
Leun, J. P., van der, & Woude, M. A. H. van der, Vijverberg R.D., Vrijhoef R.P.M.,Leupen, A.J. (2014). Etnisch profileren in Den Haag? Een verkennend onderzoek naar beslissingen en opvattingen op straat. Den Haag: Boom Lemma uitgevers.
Randamie, de. G (muzikant). (2016, 6 juni). Typhoon reageert op etnisch profileren [radio fragment]. De Nieuws BV. Hilversum, Nederland: NPO Radio 1.
Thijssen, W. & Velden, L., van der. (2016, 3 oktober). ‘Etnisch profileren door agenten niet te rechtvaardigen’. Volkskrant. Geraadpleegd van http://www.volkskrant.nl/binnenland/-etnisch-profileren-door-agenten-niet-te-rechtvaardigen~a4388270/

Wil je meer lezen over etnisch profileren? In oktober schreef Gwen van Eijk een blog op CrimEUR over etnisch profileren: http://www.crimeur.nl/luxe-auto-of-lage-status-tegen-etnisch-profileren/.