Rake klappen, grote missers

Hoewel hooliganisme nog altijd een afschrikwekkende werking heeft voor ouders die met hun kinderen naar een voetbalwedstrijd willen, zijn er de laatste jaren nauwelijks incidenten meer in en rondom de Nederlandse voetbalstadions. De straffen worden strenger en de boetes worden hoger, waardoor hooligans wel een paar keer nadenken voordat zij tot actie overgaan. Toch zijn er rondom de Kuip nog regelmatig geweldsincidenten, met de politie als opvallende aanstichter.    

Door Anemoon Wibier

Op 2 november 2015 is door het Openbaar Ministerie bekendgemaakt dat de leidinggevende van een politie-eenheid wordt vervolgd voor (zware) mishandeling. Na de wedstrijd Feyenoord-Kuban Krasnodar op 29 augustus 2013 liepen drie Feyenoordsupporters naar huis. Tom, een 11-jarige Feyenoordsupporter, kwam in het gedrang tussen langslopende politiepaarden en viel. Zijn vader riep naar de agenten dat ze uit moesten kijken. Vervolgens keerden de agenten te paard en werden de vader en een vriend van hem klem gezet. Ze kregen klappen van de wapenstok met onder andere een hersenschudding, zwellingen rond de nekwervels en interne bloedingen als gevolg. Mike – de vriend van de vader – deed aangifte: “De rotte appels, de opgefokte agenten, die moeten weg. Je moet met je kind toch naar het voetballen kunnen?” Door deze supporters worden dus niet de hooligans, maar de opgefokte agenten gevreesd.

In art. 8 lid 1 Politiewet staat de bevoegdheid voor politieambtenaren om geweld toe te passen. Dit geweld moet een legitiem doel dienen en er mag geen indringender middel worden gebruikt dan noodzakelijk is. Persoonlijke factoren, zoals spanning en de drive om iemand aan te houden, kunnen er echter toe leiden dat er buitensporig geweld wordt gebruikt. De woorden van voormalig Tweede Kamerlid Hero Brinkman (PVV) over zijn tijd als ME’er illustreren dat. In gesprek met het Volkskrant Magazine vertelt hij dat “er niks leukers is dan het tuig dat jou probeert te raken terwijl je in de linie staat, later tijdens een charge op te zoeken en zo’n gozer een grote lat in zijn nek te douwen. Als je hem dan voor je wapenstok hebt liggen, reken dan maar dat je hem graag die brandende vlek in zijn rug wil meppen.”     

“De rotte appels, de opgefokte agenten, die moeten weg. Je moet met je kind toch naar het voetballen kunnen?”   

Een groot deel van de politiecapaciteit bij voetbalwedstrijden gaat uit naar het achter de hand hebben van geweldspotentieel (Hoogenboom, 2009). De laatste jaren gaat er in de opleiding echter meer aandacht uit naar de sociale kwaliteiten die agenten moeten beheersen, dan naar het trainen van gepast geweld (Giegling & Van der Torre, 2012). Agenten moeten in een split second beslissen hoe ze een dreigende situatie onder controle willen krijgen. Het maken van inschattingsfouten is hierbij menselijk, maar de agenten hebben wel een buitengewone verantwoordelijkheid, waar het welwillende voetballiefhebbend publiek op moet kunnen vertrouwen.

Extra trainingen die zijn gericht op situatieherkenning (is hier sprake van een dreigende situatie?), het gebruik van proportioneel geweld en zelfbeheersing (het onder controle houden van de eigen emoties), zouden een bijdrage kunnen leveren aan het beperken van buitensporig geweld. Daarnaast zou de controle op politiegeweld moeten worden aangescherpt. Strenger toezicht op het handelen van agenten kan echter ook een gevaarlijke ontwikkeling zijn. De agenten kunnen bang worden voor berispingen, waardoor ze voorzichtiger gaan handelen en niet meer op durven te treden in noodsituaties. Het is niet voor niets dat minister Van der Steur op korte termijn met een wetsvoorstel wil komen om agenten die ervan worden verdacht dat ze te veel geweld hebben gebruikt anders te berechten. Van der Steur vindt het een slechte zaak dat agenten die vanuit hun functie geweld moeten gebruiken, als gewone verdachten worden behandeld. Ook korpschef Bouman van de Nationale Politie pleit voor een herziening van het strafrecht. “Elke politieman die verdacht wordt van het toepassen van te veel geweld, snapt niet dat hij vervolgd wordt alsof hij een crimineel is.” Bouman wil dat er getoetst wordt op een ambtsinstructie, waarin staat wat een agent wel en niet mag doen in een bepaalde situatie.

In een ambtsinstructie zal echter niet staan omschreven wat een politieambtenaar te doen staat wanneer de vader van een 11-jarige supporter opkomt voor zijn zoon. De vraag is dus of een dergelijke instructie toereikend genoeg is. Daarnaast kun je je afvragen of politiemedewerkers terecht buiten de wet geplaatst worden als zij gewelddadig optreden. Het gebruik van geweld rondom voetbalwedstrijden is niet helemaal uit te bannen, maar buitensporig geweld kan vermoedelijk wel worden voorkomen door een betere opleiding en door de dialoog met de supporters aan te gaan. Daarnaast is het de moeite waard om te experimenteren met minder zware politie-inzet tijdens voetbalwedstrijden. Hun aanwezigheid kan immers zorgen voor meer adrenaline bij de supporters en daarmee als een rode lap op een stier werken.

Bronnen:

Essen, J. van (2013). Aanpak hooligans werkt wel degelijk. Geraadpleegd op 13-11-2015 van:
http://red.mgl.nl/dossiers/Hooliganism%20in%20Limburg/20131203%20Aanpak%20hooligans%20werkt.pdf
Giegling, M., & Torre, E. J. van der (2012). Veilig politiewerk: de basispolitie over geweld. Justitiële Verkenningen, 38(4), 55-65.      
Hoogenboom, B. (2009). Spelers op zoek naar regels en scheidsrechters. Apeldoorn: NISA
Koning, A. de (2015). Geslagen Feyenoord-fan: vervolging agent is gerechtigheid. Geraadpleegd op 13-11-2015 van: http://www.ad.nl/ad/nl/1038/Rotterdam/article/detail/4178971/2015/11/05/Geslagen-Feyenoord-fan-vervolging-agent-is-gerechtigheid.dhtml
Matthijs (2013). Politie Rotterdam, de hooligans van 2013. Geraadpleegd op 13-11-2015 van:
http://www.indehekken.net/politie-rotterdam-hooligans-2013/
NOS (2015). Minister wil politiegeweld anders berechten. Geraadpleegd op 13-11-2015 van:
http://nos.nl/artikel/2056436-minister-wil-politiegeweld-anders-berechten.html
Rol, E. (2010). ME’er Hero Brinkman mepte er rustig op los en genoot ervan. Geraadpleegd op 13-11 2015 van: http://www.hpdetijd.nl/2010-12-13/meer-hero-brinkman-mepte-er-flink-op-los-en-genoot-er-van/
RTV Rijnmond (2013). Feyenoordfans klagen ME aan. Geraadpleegd op 13-11-2015 van:
http://www.rijnmond.nl/nieuws/09-09-2013/feyenoord-fans-klagen-me-aan-video
Visser, J. (2015). Agenten terughoudend door criminalisatie politiegeweld. Geraadpleegd op 13-
11-2015 van: http://www.volkskrant.nl/binnenland/-agenten-terughoudend-door-criminalisatie-politiegeweld~a4101600/