Uit het goede hout gesneden?

Een artikel over illegale houtkap door Elma de Jongh

Dankzij de Europese houtverordening is het sinds 2013 verboden om illegaal gekapt hout op de Europese markt te plaatsen. Toch kwamen alleen al in de afgelopen twee weken twee schepen de Rotterdamse haven binnen met hout van een Braziliaanse zagerij die illegaal hout kapt, bestemd voor Nederlandse en Belgische bedrijven. Op dit moment is er weer een lading verdacht hout onderweg naar de Rotterdamse haven (Greenpeace 2014). Bijna twintig procent van het ingevoerde hout in Europa is illegaal gekapt in het land van herkomst; veel Nederlandse houthandelaren weten niet eens waar hun hout vandaan komt.

“Illegale houtkap is houtkap waarbij de wet- en regelgeving van het land waar dat hout wordt gekapt, wordt overtreden” (Europese Unie, 2010). Het is een wereldwijd probleem met belangrijke negatieve economische, milieu- en sociale gevolgen (Europese Unie, 2010). Niet alleen lopen landen waar bos illegaal wordt gekapt hierdoor enorme belastinginkomsten mis en raken veel mensen en dieren hun leefomgeving kwijt, ook sterven bijvoorbeeld tijgers, olifanten en orang oetans in Azië uit omdat bossen die voor hen belangrijk zijn, illegaal worden gekapt (Wereld Natuurfonds, z.j.). Bovendien zijn bossen van levensbelang voor een gezond klimaat. Doordat bomen massaal worden gekapt, komen er grote hoeveelheden CO2 vrij, wat leidt tot klimaatveranderingen (Greenpeace, 2014). Zo berekende het IPCC, een VN-organisatie die studies verricht naar klimaatverandering, dat ongeveer twaalf procent van alle CO2-uitstoot die de mensheid veroorzaakt, te wijten is aan ontbossing. Dat is meer dan de CO2 uitstoot van al het verkeer bij elkaar! Bossen produceren zuurstof en halen CO2 uit de lucht, een gas dat bijdraagt aan opwarming van de aarde. Bossen kunnen dus ook wel gezien worden als de longen van de aarde. Bovendien komt bij het kappen of verbranden van bossen koolstof vrij, dat in aanraking met zuurstof weer CO2 vormt. Illegale boskap heeft dus een dubbele werking op het broeikaseffect (Greenpeace, z.j.).

Bossen worden niet alleen gekapt voor de houtindustrie. De oprukkende landbouw is de belangrijkste oorzaak voor ontbossing. Op de kaalgekapte of platgebrande grond worden gewassen zoals soja en oliepalmen verbouwd om producten te maken die uiteindelijk in ons winkelmandje belanden: van pindakaas tot shampoo. Ook wordt veel bos gekapt om plaats te maken voor de veeteelt. Dit heeft te maken met de toenemende vraag naar vlees: voor één kilo vlees moet wel dertien kilo aan veevoergewassen worden geteeld. Je kunt je voorstellen dat daar aardig wat landbouwgrond voor nodig is. En omdat onze auto’s tegenwoordig op biobrandstoffen rijden (bestaande uit soja en palmolie), dreigen steeds meer bossen te worden gekapt (Greenpeace, z.j.). De regio’s waar (vermoedelijk) het meeste hout illegaal gekapt wordt, zijn de Amazone, de oerwouden van Indonesië en het Congobekken. In deze gebieden is er sprake van zwak bestuur, slechte naleving van wetten en corruptie. De belangen van de lokale bevolking worden vaak ondergeschikt gemaakt aan die van multinationals (Greenpeace, z.j.).

De Europese houtverordening, welke op 3 maart 2013 in werking is getreden, heeft bepaald dat elke lidstaat van de Europese Unie een bevoegde autoriteit moet aanwijzen die de naleving van de verordening gaat controleren. De lidstaten zullen ook de aard en de hoogte van de straf vaststellen die van toepassing zijn in het geval van niet-naleving van deze verordening. De verordening voorziet in de oprichting van toezichthoudende organisaties die door de Europese Commissie moeten worden erkend. Deze particuliere organisaties zullen de marktdeelnemers in de EU aan operationele stelsels van zorgvuldigheidseisen helpen. Op deze wijze kunnen marktdeelnemers hun eigen stelsel ontwikkelen of het stelsel gebruiken dat door een toezichthoudende organisatie is ontwikkeld (Europese Unie, 2010). In Nederland bekleedt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (hierna: NVWA) deze functie. Een partij zonder of met ongeldige vergunning wordt aan de grens gestopt door de NVWA samen met de Douane (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit [NVWA], z.j.). Greenpeace deed via social media een oproep aan de NVWA om snel in actie te komen tegen ‘fout hout’ (Greenpeace, 6 november 2014a). Hierop reageerde de NVWA in eerste instantie dat de lading weliswaar in Nederland binnenkomt, maar het niet op de Nederlandse markt terecht komt. Het zal namelijk in België verkocht worden. België zou daarom na moeten gaan of het hier gaat om illegaal hout (NVWA, 6 november 2014). Even later, heeft de NVWA toch aangegeven dat de douane het verdachte hout zal inspecteren (Greenpeace, 6 november 2014b). Inmiddels heeft de Belgische Federale overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu deze twee containers met hout tegen gehouden en onder douanetoezicht geplaatst in de haven van Antwerpen. Sinds oktober werden er in totaal zes containers met Amazonehout geblokkeerd in afwachting van de resultaten van een onderzoek. Het hout mag voorlopig dus niet op de markt gebracht worden (Transport Online, 13 november 2014).

Literatuur

Europese Unie (2010). EU-houtverordening vanaf 3 maart 2013 van toepassing. Geraadpleegd op 12 november via http://ec.europa.eu/environment/forests/pdf/EUTR_Leaflet_NL.pdf

Greenpeace (z.j.). Bedreigingen. Geraadpleegdop 12 november 2014 via http://www.greenpeace.nl/campaigns/oerbossen-2/Het-probleem/

Greenpeace (2014). Hout de dief. Geraadpleegd op 12 november 2014 via http://www.greenpeace.nl/2014/Nieuwsberichten/Bossen/Hout-De-Dief/

Greenpeace (2014a, 6 november). BREKEND: Het schip met verdacht hout uit de Amazone komt nu aan in Rotterdam! [Facebook]. Geraadpleegd op 12 november 2014 via https://www.facebook.com/greenpeacenederland?fref=ts

Greenpeace (2014b, 6 november). En nu? [Facebook]. Geraadpleegd op 12 november 2014 via https://www.facebook.com/greenpeacenederland?fref=ts

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (z.j.). Hout importeren. Geraadpleegd op 12 november 2014 via http://www.vwa.nl/onderwerpen/meest-bezocht-a-z/dossier/hout-importeren/veelgestelde- vragen-eu-houtverordening/in-nederland-gekapt-hout

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (2014, 7 november). Veel mensen attenderen ons via Facebook op bijgaand bericht van Greenpeace over een schip met hout uit de Amazone dat aankomt in de Rotterdamse haven. [Facebook]. Geraadpleegd op 12 november 2014 via https://www.facebook.com/pages/Nederlandse-Voedsel-en- Warenautoriteit/249332198467918?fref=ts

Transport Online (2014, 13 november). Braziliaans hout onder douanetoezicht geplaatst in haven Antwerpen. Geraadpleegd op 13 november 2014 via http://www.transport- online.nl/site/53092/braziliaans-hout-onder-douanetoezicht-geplaatst-in-haven-antwerpen/